Je telt de uren. Je vermijdt koffie na twaalven. Je ligt op tijd in bed. En toch lig je te woelen, of wordt je om drie uur klaarwakker. Wat als je slaapprobleem eigenlijk geen slaapprobleem is?
De meeste mensen denken dat een slaapprobleem iets is wat je moet oplossen. Met de juiste routine, het juiste supplement, de juiste app.
Ik denk daar anders over.
Een slaapprobleem is zelden een slaapprobleem. Het is een zenuwstelselprobleem dat zich ’s nachts laat zien.
Hoe kan het dat ik niet kan slapen, ook al doe ik alles goed?
Je zenuwstelsel kent grofweg twee standen. Sympathisch: actie, alert, klaar om te reageren. En parasympathisch: rust, herstel, verteren, helen.
Bij veel vrouwen die ik spreek staat de sympathische stand al jaren aan. Soms door een moeilijke jeugd of ingrijpende ervaringen. Vaker gewoon door hoe een leven eruitziet: een volle agenda, een telefoon die nooit stil is, kinderen die aandacht vragen, een hoofd dat ’s avonds nog doordraait over de dag. En bij veel vrouwen speelt er nog iets bij: schommelende hormonen die je zenuwstelsel gevoeliger maken voor stress dan het ooit was.
Je lichaam raakt getraind in overleven. En dat voelt op een gegeven moment normaal. Je kent niet beter meer.
Het probleem: slapen vraagt precies het tegenovergestelde. Slaap is een van de diepste vormen van parasympathische werking. Om in slaap te vallen én te blijven, moet je zenuwstelsel kunnen schakelen van bescherming naar herstel. Als dat schakelen al jaren niet meer gebeurt overdag, lukt het ’s nachts ook niet ineens vanzelf.
Je zenuwstelsel raakt daardoor minder flexibel in het schakelen tussen die twee standen. Er is niets kapot aan je. Je lichaam is alleen beter geworden in overleven dan in loslaten.
Waarom lig ik ’s nachts wakker te piekeren?
En dan komt het stuk waar het vaak misgaat. Want als slapen niet lukt, gaan we het probleem te lijf. We tellen uren. We checken de slaaptracker. We zoeken uit wat er mis is. Elke nacht wordt een soort toets, en elke slechte nacht voelt als bewijs dat er iets grondig fout zit.
Je zenuwstelsel interpreteert al die aandacht als een signaal: dit is belangrijk. Dit is gevaarlijk.
Aandacht is brandstof. Hoe meer aandacht een klacht krijgt, hoe belangrijker je brein die klacht gaat vinden. Hoe belangrijker, hoe scherper het erop gaat letten. En hoe scherper het erop let, hoe bewuster jij ervan wordt.
Voor je het doorhebt, heb je niet alleen een slaapprobleem. Je wóónt erin.
Waarom helpen melatonine en magnesium niet tegen slapeloosheid?
Dit is meteen ook waarom magnesium, melatonine, slaapthee of het perfecte avondritueel een zenuwstelsel niet op eigen kracht kan kalmeren. Sommige dingen bieden tijdelijk steun, en dat is waardevol. Maar ze creëren niet het gevoel van veiligheid dat je zenuwstelsel nodig heeft om echt los te laten.
Dat gevoel van veiligheid komt niet uit een potje. Het komt van een lichaam dat, overdag én ’s nachts, leert dat het geen dreiging meer hoeft te verwachten.
Hoe kom ik van slapeloosheid af?
De meeste mensen met slapeloosheid blijven eindeloos zoeken naar een oplossing en dat snap ik heel goed. Niks zo vervelend als een slechte nacht, een mistig hoofd, weinig energie en jezelf weer een dag door moeten slapen. Dus ga je op zoek naar een protocol om je slaap te optimaliseren, een slaaptracker om exact te weten waar het ‘mis’ gaat, een verklaring waarom je die nacht weer slecht hebt geslapen. Eindeloos zoeken en blijven proberen tot je hopelijk, eindelijk weer een nacht lekker diep en lang slaapt.
Maar helaas lost slapeloosheid zelden op door nog meer controleren, meer moeite, meer proberen te verbeteren. Vaak begint je zenuwstelsel juist te kalmeren op het moment dat slaap niet langer het middelpunt van je aandacht is.
Dat betekent niet dat je geen slechte nachten meer hebt. Die krijg je waarschijnlijk nog wel. Het verschil is dat je ze niet meer behandelt als noodgeval. Een slechte nacht wordt: “Oké. Ik slaap wel weer, wanneer het zover is.”
Dat is geen opgeven. Dat is angst wegnemen. Want angst is precies wat je zenuwstelsel geactiveerd houdt, en een geactiveerd zenuwstelsel bereikt niet de diepe staat van veiligheid die slaap nodig heeft.
Hoe zorg ik dat ik weer vanzelf in slaap val?
Het doel is niet om slaap af te dwingen. Het doel is om de voorwaarden te scheppen waarin slaap vanzelf weer kan gebeuren.
Een zenuwstelsel dat zich veilig voelt. Een lichaam dat weet dat het gevaar voorbij is. Overdag momenten van echte rust, niet alleen ’s avonds op de bank met je telefoon, maar rust die je zenuwstelsel ook echt als rust herkent.
Want slapen is niet iets wat je doet.
Het is iets wat je lichaam doet, op het moment dat het zich veilig genoeg voelt om los te laten.
Wil je begrijpen wat er precies in je lichaam gebeurt als stress en slaap elkaar in de weg zitten, en hoe je daar zelf invloed op hebt? In de workshop Stress Ontrafeld op vrijdagochtend 4 september in Vlijmen neem ik je mee in de fysiologie én de praktijk. Wetenschappelijk onderbouwd, met een ademsessie erbij. Schrijf je in.
