Je hebt er weken naar uitgekeken. De koffer is ingepakt, de werkmail staat op afwezig, je legt eindelijk je telefoon weg. En dan. Op dag twee van je vakantie krijg je keelpijn. Of hoofdpijn. Of je ligt met koorts in bed terwijl iedereen om je heen geniet van de zon.

Irritant? Zeker. Maar toeval? Nee.

Er is zelfs een naam voor: leisure sickness, vrij vertaald: vakantieziekte. En het is geen verzinsel. Het is fysiologie.

Waarom je ziek wordt zodra je ontspant: de rol van cortisol

Al die weken daarvoor hield je het vol. Vergaderingen, deadlines, druk thuis, slecht slapen, te weinig bewegen, te veel koffie. Je zenuwstelsel stond continu aan. De sympathicus, het deel van je autonome zenuwstelsel dat je in staat van paraatheid houdt, draaide overuren.

En dat kon, want je lichaam is daar heel goed in. Het past zich aan. Het houdt je overeind. Het onderdrukt wat het kan: vermoeidheid, infecties, emoties. Het zorgt ervoor dat jij door kunt gaan en niet instort.

Totdat je de grens overgaat. Of totdat je eindelijk mag ontspannen.

Wanneer je ontspant, zakt de cortisolspiegel. Cortisol, het stresshormoon, onderdrukt de ontstekingsreacties en immuunresponsen in je lichaam en dat is super handig in perioden van stress of gewoon als je vindt dat je moet doorgaan. Maar als je te lang doorgaat kan het tegen je gaan werken, want zodra je je lichaam het signaal geeft dat het veilig is krijgt je immuunsysteem de ruimte om te doen wat het al die tijd had willen doen: reageren op wat er al speelde, wat er aanwezig was in je systeem en wat je al die tijd hebt weten te onderdrukken. Dat was toen handig, maar uiteindelijk wil je lijf dat er naar haar wordt geluisterd.

Wetenschappers Ad Vingerhoets en Maaike van Huijgevoort beschreven dit fenomeen al begin jaren 2000. Zij ontdekten dat mensen met een sterk werkgerelateerde identiteit, een hoog verantwoordelijkheidsgevoel en moeite met loslaten het meest vatbaar zijn voor vakantieziekte. Herken jij je daarin?

Ziek na stress: je zenuwstelsel schakelt niet zomaar om

Ik hoor het zo vaak van mensen in mijn praktijk: “Ik snap het niet, ik doe toch alles goed? Ik ga op vakantie, ik rust toch?”

En ja, je gaat op vakantie. Maar je neemt je zenuwstelsel mee.

Rust is niet iets wat je aanzet als een schakelaar. Je systeem heeft tijd nodig om van de ene staat naar de andere te bewegen — van sympathisch (gas) naar parasympathisch (rem). En als je jarenlang gewend bent geraakt aan een hoog activatieniveau, aan presteren, aanpassen, doorgaan, dan weet je systeem bijna niet meer hoe ontspanning voelt. Het herkent het signaal niet meteen. De overgang naar rust is dan juist het moment waarop alles loskomt. Niet omdat je iets verkeerd doet. Maar omdat je eindelijk de ruimte geeft aan wat er al was.

Dat is geen falen. Dat is je lichaam dat de ruimte krijgt om los te laten. En dat verdient respect, ook al voelt het op dat moment vooral als slecht getimed.

Hoe je ademhaling stress vasthoudt, ook op vakantie

Als ademfysioloog zie ik dit direct terug in hoe mensen ademen. Mensen die langdurig onder spanning staan, ademen bijna altijd te snel, te veel, te hoog in de borst en te oppervlakkig. De ademhaling past zich aan aan het stressniveau — en blijft daar dan in hangen, ook als de stressor allang weggevallen is.

Je kunt letterlijk op vakantie zijn en toch ademen alsof je nog achter je laptop zit.

De wetenschap laat zien dat een chronisch verhoogde ademfrequentie — meer dan 15 à 16 ademhalingen per minuut in rust — bijdraagt aan een lagere CO₂-tolerantie, een overprikkeld zenuwstelsel en een verminderde zuurstofafgifte aan de weefsels. Je voelt je moe, duizelig, gespannen. En je bent vatbaarder voor infecties — precies op het moment dat je eigenlijk wil genieten.

Het goede nieuws: je ademhaling is de meest directe ingang naar je zenuwstelsel die je hebt. Bewust vertragen — naar vier tot zes ademhalingen per minuut — activeert de nervus vagus, de zenuw die je parasympathische zenuwstelsel aanstuurt. Dat is de ingang naar echte rust. Naar herstel. En het enige wat je daarvoor nodig hebt, is je eigen adem.

Ziek op vakantie als signaal: wat je lichaam je wil zeggen

Ziek worden op vakantie is een boodschap. Niet een straf, niet pech, maar een signaal van een lichaam dat eindelijk de ruimte voelt om te spreken.

Het zegt: ik heb dit al een tijdje meegedragen.

Het zegt: ik had rust nodig, maar die ruimte was er niet.

Het zegt: nu het even mag, laat ik los wat ik vasthield.

Je lichaam is niet je vijand. Het is niet lastig of onhandig. Het doet precies wat het moet doen — het herstelt, zodra het de kans krijgt. De vraag is alleen: waarom krijgt het die kans pas op vakantie? Wat zegt dat over de rest van je jaar?

Zo herstel je sneller én voorkom je vakantieziekte volgend jaar

Op vakantie zelf: Geef je lichaam de ruimte en wees niet boos op jezelf als je ziek bent. Je lichaam herstelt — dat ís al winst. Slaap, drink water, adem bewust en langzaam. En als je je wat beter voelt: ga niet direct alles inhalen. Dat is precies het patroon dat je hier gebracht heeft.

Voor de langere termijn: Als je lichaam pas tot rust kan komen als je er echt even tussenuit gaat, is dat een signaal dat de dagelijkse spanning structureel te hoog is. Niet omdat je het er zelf naar maakt, maar omdat je misschien nooit geleerd hebt hoe je je zenuwstelsel ook tússendoor kunt kalmeren. Hoe je kleine momenten van echte ontspanning kunt inbouwen, zodat je lichaam niet hoeft te wachten op twee weken in de zon om eindelijk los te mogen laten. Wil je leren hoe jouw zenuwstelsel werkt en hoe je makkelijk en gericht ontspanning inbouwt in je dag? Wellicht is Breathe & Reconnect wat voor jou.

Ademwerk is daarvoor een van de krachtigste en meest toegankelijke ingangen die ik ken. Niet als snelle fix, maar als dagelijkse vaardigheid. Iets wat je systeem leert: het is veilig. Je mag vertragen. Ook nu.

Een ademoefening om je zenuwstelsel nu te kalmeren

Leg een hand op je buik. Adem in door je neus en voel hoe je buik omhoogkomt. Adem daarna langzaam uit — langer dan de inademing. Vier tellen in, zes tellen uit. Doe dit vijf minuten.

Voel je weerstand? Voel je dat je ademhaling hoog blijft zitten of dat je neiging hebt om de uitademing af te kappen? Dat is informatie. Dat is je zenuwstelsel dat laat zien hoeveel spanning er nog zit.

Je hoeft het niet meteen op te lossen. Maar je mag het wel zien. En je mag er zachter mee zijn dan je gewend bent.

Herken jij dit patroon? Wil je leren hoe je je zenuwstelsel – ook buiten de vakantie kunt kalmeren – met je adem als gids?

Plan een gratis kennismaking →

Of download mijn gratis e-guide De magie van de adem met vier ademtechnieken die je direct meer rust geven.